Nationaal Semantisch Vlak

Uit NORA Online
Ga naar: navigatie, zoeken
Afbeelding van het Nationaal Sematisch Vlak als een onderdeel van de Informatielaag in het Vijflaagsmodel van NORA: vijf paralellogrammen boven elkaar, van boven naar beneden Groen, Paars, Blauw, Oranje en Grijs, waarbij het blauwe vlak is uitvergroot. Vanuit de blauwe Informatielaag loopt een pijl naar de groene laag (Grondslaglaag, W&R, AMVB, Beleid etc.) met als tekst Definities in Wet- en Regelgeving. Een tweede pijl leidt naar de paarse laag (Organisatorische laag, domeinen, organisaties, processen), met als tekst Processen en informatiemodellen. Een derde pijl gaat naar de oranje laag (Applicatielaag, bouwstenen, registers) met als tekst Gegevens in registraties. De grijze Netwerklaag is vooralsnog niet verbonden. Het Nationaal Sematisch Vlak zelf is weergegeven als een netwerk van GWB's (gegevenswoordenboeken), verbonden met een Stelselcatalogus.
Semantisch Vlak als onderdeel van het Vijflaagsmodel

Het Nationaal Semantisch Vlak is de verzameling van alle begrippen die voor de Nederlandse dienstverlening en informatiehuishoudingHet totaal aan regels en voorzieningen gericht op de informatiestromen en –opslag of archivering ter ondersteuning van de primaire processen. van de overheid relevant zijn, met hun definitie, relaties en de context waarin ze gebruikt worden. De definitie is een omschrijving van de inhoud van het begrip, waarbij ook is aangegeven in welke wetgeving het begrip is gedefinieerd. De relaties zijn de verbanden tussen twee of meer begrippen, bijvoorbeeld omdat je het ene begrip niet kunt beschrijven zonder het andere begrip te gebruiken. De context geeft aan waar de begrippen gebruikt worden, dus in welke gegevenswoordenboeken ze voorkomen, in welke processen of informatiemodellen ze gebruikt worden en in welke systemen ze worden vastgelegd.

Het Nationaal Semantisch Vlak is de verzamelterm voor al deze gecombineerde informatie. Het hoeft dus niet één allesomvattend systeem of gegevenswoordenboek te zijn. Het kan een samenhangend stelsel van systemen en indexen e.d. zijn, dat zich gedraagt als één geheel en dat zo inzicht geeft in de relevante begrippen, relaties en context.

Inhoud

Behoefte aan Nationaal Semantisch Vlak

Op termijn moet het Nationaal Semantisch Vlak snel en overzichtelijk antwoorden bieden op concrete vragen uit de praktijk. Antwoorden die op dit moment slechts met veel graafwerk, volharding en tijd beschikbaar komen. Bijvoorbeeld:

  • Begrip X dat ik wil gebruiken in mijn project, bestaat dat al?
    • Is begrip X gedefinieerd in Wet&Regelgeving?
    • Staat het al in een gegevenswoordenboek binnen dit of een ander domein?
    • Werkt er al een systeem met het begrip?
  • Wat betekent het daar dan?
  • Wat zijn de overeenkomsten en verschillen in definitie en gebruik in de verschillende contexten?

Om de antwoorden op dit soort vragen beschikbaar te krijgen is nog wat werk te verzetten. We beschrijven de belangrijkste acties onder de kop Route naar het Semantisch Vlak.

Plaatsing binnen Vijflaagsmodel

Laag 3: Informatielaag uit het Vijflaagsmodel dat de NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur aan het ontwikkelen is heeft als beschrijving:


Een belangrijke basis voor samenwerking, is het delen van taal en begrippen (woorden), zodat we elkaar kunnen begrijpen en voor het uitwisselen en (her)gebruiken van elkanders informatie. Er is (nog) geen uitputtend overzicht beschikbaar van de informatie en gegevens die voor de informatiehuishoudingHet totaal aan regels en voorzieningen gericht op de informatiestromen en –opslag of archivering ter ondersteuning van de primaire processen. van de overheid relevant zijn. Doorgaans wordt voor elk systeem, organisatie of domein, een afzonderlijk gegevenswoordenboek en/of gegevensmodel gehanteerd.

Het Nationaal Semantisch Vlak is het overzicht dat in deze beschrijving gezocht wordt. Het heeft echter ook relaties met de andere lagen.

Laag 1: Grondslagenlaag bevat de wet- en regelgeving waarin de definities van veel begrippen zijn vastgelegd.

Laag 2: Organisatorische laag biedt de context van processen, diensten, domeinen en organisaties waarbinnen de begrippen worden toegepast.

In Laag 4: Applicatielaag worden de begrippen daadwerkelijk gebruikt: hier worden de gegevens geregistreerd in systemen, uitgewisseld en hergebruikt.

Laag 5: Netwerklaag maakt tenslotte de uitwisseling en verbinding via Linked Data fysiek mogelijk.

Een prominente plaats binnen het Nationaal Semantisch Vlak is weggelegd voor De Stelsel Catalogus (verbonden aan de Basisregistraties) en de tientallen Gegevenswoordenboeken (verbonden aan domeinen en sectorale registraties). De uitdaging is om deze eenduidig te ontsluiten, nu zijn ze vaak in diverse interne tools opgenomen of alleen via Excel, Word of PDF gepubliceerd. Met de nieuwe internet-technologie Linked Open Data (wikipedia), is dat relatief eenvoudig mogelijk geworden.

Grote winst is te behalen door deze semantische laag reeds beschikbaar te hebben wanneer via projecten wijzigingen worden doorgevoerd in de duizenden registraties van de overheid, de gegevensuitwisselingen daartussen en de gegevensverstrekkingen daaruit.

Route naar het Nationaal Semantisch Vlak

Bestaande gegevenswoordenboeken in kaart brengen

Het doel is een uitputtende verwijzingslijst te maken van alle gegevenswoordenboeken die gebruikt worden in de diverse domeinen en ketens. NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur verwijst al naar meer dan 25 Gegevenswoordenboeken.

Meer gegevenswoordenboeken kunnen worden aangemeld via nora@ictu.nl. Zodra we een contactpersoon hebben met wie we de tekst kunnen afstemmen wordt het gegevenswoordenboek toegevoegd.

Begrippen ontsluiten en linken

Elk begrip (gegevenWeergave van een feit, begrip of aanwijzing, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door een persoon of apparaat) in een woordenboek willen we het liefst ontsluiten via Linked Data, waarbij voor de definitie bij voorkeur wordt gelinkt met de relevante Wet- en Regelgeving. Beheerders van Gegevenswoordenboeken die het voornemen hebben dat te gaan doen, wordt verzocht contact op te nemen met beheerders die daar al ervaring mee hebben. Zie hieronder de lijst met Semantische Intermediairs en de lijst met bestaande initiatieven en hulpbronnen op het gebied van LinkedData.

Bestaande registraties in kaart brengen

Een vrijwel uitputtend overzicht van de Basisregistraties en sectorale registraties is beschikbaar op digitaleoverheid.nl. Er is ook een overzicht van datasets die in het kader van Open Data beschikbaar worden gesteld op data.overheid.nl.

Gegevens in registraties linken met andere data (Data Dictionary)

Elk gegevenWeergave van een feit, begrip of aanwijzing, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door een persoon of apparaat in elke registratie willen we het liefst met Linked Data linken aan de begrippen in de gegevenswoordenboeken. We verzoeken beheerders die daarmee willen beginnen om contact op te nemen met beheerders die daar al ervaring mee hebben, hieronder te vinden in de tabel met Semantische Intermediairs. NB:Waar mogelijk wil je ook andere links leggen:

  • links met het proces waarin het gegevenWeergave van een feit, begrip of aanwijzing, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door een persoon of apparaat wordt verzameld
  • links met alle processen waarin het gegevenWeergave van een feit, begrip of aanwijzing, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door een persoon of apparaat wordt gebruikt.

Pragmatische set met meta-data voor de gegevens bepalen

Het gaat tijd kosten om te komen tot een gedragen set van meta-data. Tot die tijd kunnen we uitgaan van:

  • naam
  • definitie
  • grondslag voor die definitie
  • verzameld via proces (indicatie van de eigenaar)
  • gebruikt door proces(sen)
  • geregistreerd in registratie(s)

Hierbij kan ook metadata-dataset op data.overheid.nl een nuttige aanzet vormen.

Modelleringswijze voor gegevens bepalen

Modellering kan gebaseerd zijn op de bestaande afspraken in de NORA.

Afspraken integreren en borgen

De afspraken die nieuw gemaakt worden moeten geborgd, zodat ze ook worden geïmplementeerd en nageleefd. Hiervoor is het belangrijk om de relatie met reeds bestaande afspraken in het vizier te houden, er bij aan te sluiten en te zorgen dat ze elkaar versterken en niet tegenspreken. NORANederlandse Overheid ReferentieArchitectuur AP17 bevat voorbeelden van standaarden hiervoor: Informatiemodellen systematisch beschreven.

Bovenliggende (sector-)modellen modelleren

Dergelijke modellering moet ook de relaties met de Basisregistraties bevatten. Via de Basisregistraties kunnen we dan ook de relaties met de Europese 'Core assets' ((Person, Business, Location, Service etc.) modelleren [1]

Semantische intermediairs

Semantische Intermediairs hebben ervaring met het ontsluiten van gegevens via Linked Data en willen die ervaring inzetten om anderen te helpen.

Er zijn binnen diverse Domeinen reeds semantische intermediairs actief:

  Domein Beschrijving Contactpersoon Contactgegevens
Belastingdienst Domein Belastingen Heeft een eerste registratie, de BRI, via Linked Data ontsloten en werkt Linked Data voor datamining. Wouter Bronsgeest wl.bronsgeest@belastingdienst.nl
Gemeente Amsterdam Domein Generiek Heeft een Stelselpedia opgezet om alle begrippen voor de gegevens van hun informatiehuishoudingHet totaal aan regels en voorzieningen gericht op de informatiestromen en –opslag of archivering ter ondersteuning van de primaire processen. te ontsluiten voor hergebruik. Stelseladviseurs gemeente Amsterdam Stelselpedia@amsterdam.nl
Justid Domein Openbare orde en veiligheid
Domein Rechtspraak
Domein Immigratie integratie en inburgering
Beheert enkele gegevens- en berichtenboeken van de Vreemdelingenketen, Strafrechtketen en het Centraal Documenten Depot (CDD) en zoekt naar mogelijkheden om die beter te kunnen ontsluiten, zoals via Linked Data. Pim Keizer p.keizer@justid.nl
KING Domein Overheid bestuur en koninkrijk Via GEMMA is KING betrokken bij het beschikbaar stellen van verschillende modellen via Linked Open Data. Het Informatiemodel Zaaktypen staat online als Linked Open Data (ImZTC), en is downloadbaar in RDF formaat. Het Referentiemodel Stelsel van Gemeentelijke Basisgegevens (RSGB) en het Referentiemodel Gemeentelijke Basisgegevens Zaken (RGBZ) volgen binnenkort. Ellen Debats ellen.debats@kinggemeenten.nl
Kadaster Domein Generiek Heeft de BAG via Linked Data ontsloten en gaat voort met de andere GEO-registraties (BRO, BRT, BGT). Arjen Santema arjen.santema@kadaster.nl
Kennisnet Domein Onderwijs en wetenschap Heeft bij het onderwijsdomein een netwerk van betrokkenen opgebouwd om de eerste afspraken over semantiek te gaan delen, Kennisnet werkt daartoe samen met o.a. DUO. Henk Nijstad
Walter Grabner (KOI)
Marcia van Oploo (OBK)
h.nijstad@kennisnet.nl

w.grabner@kennisnet.nl m.vanoploo@kennisnet.nl

info@edustandaard.nl
Logius Domein Generiek Een Stelselcatalogus voor de begrippen van de 13 Basisregistraties. De gegevens zijn met Linked Data ontsloten, maar vanuit een kopie van het informatiemodel, dus niet rechtstreeks vanuit elk van de Basisregistraties. Kristian Mul kristian.mul@logius.nl
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) Domein Bouwen wonen en leefomgeving Voor het Omgevingsloket in de Laan van de Leefomgeving wordt een zogenaamde “ Laan Catalogus” gebruikt voor het delen van begrippen en gegevens. Ben Zwartveld ben.zwartveld@ilent.nl
Nationaal Archief Domein Generiek In het platform NDE / werkgroep architectuurEen beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. is de wens geuit om ordenende kaders te scheppen voor de vorming van de verschillende gegevensbestanden voor archivering en erfgoed, opdat er geen wildgroei ontstaat.
Platform Linked Data Nederland (PLDN) Domein Generiek Platform Linked Data Nederland is een netwerk waar experts en belangstellenden kennis delen over linked data. Iedereen die meer wil weten over linked data, kan hier terecht. In het netwerk zitten mensen werkzaam in het bedrijfsleven, de overheid en kennisinstellingen. Er zijn nauwe banden met de wetenschap (met name het Netwerk Instituut van de Vrije Universiteit), en ook Europees is het platform goed verankerd met o.a. links naar W3C en OGC. Ook kan het platform gebruik maken van een experimenteeromgeving in het Big Data Value Center in Almere. Op deze server staan diverse databases en zogenaamde triple-stores, die voor iedereen beschikbaar zijn. Erwin Folmer
Linda van den Brink
erwin.folmer@kadaster.nl l.vandenbrink@geonovum.nl

bestaande initiatieven en hulpbronnen op het gebied van LinkedData

data.overheid.nl geeft een beschrijving van datasets, niet alleen van de begrippen in de sets maar ook van de set als geheel. ‘Linked Data: Evolving the Web into a Global Data Space’, linkeddatabook.com Het Linked Data Cookbook van het W3C, is ook erg bruikbaar. Daarin worden 7 stappen beschreven voor het komen tot linked data. De eerste is ‘model the data.’

  1. Zie hiervoor de EIRA.
Persoonlijke instellingen
Naamruimten

Varianten
Handelingen
Hulpmiddelen